Thammasat Institute of Area Studies (TIARA) Thammasat University, Rangsit Center

19 ก.พ. 2026

เทคโนโลยีกับการเลือกตั้ง: เครื่องมือสร้างความเชื่อมั่น หรือ "กล่องดำ" ที่ขยายปัญหา

ในยุคที่เทคโนโลยีก้าวกระโดด การนำนวัตกรรมมาใช้ในกระบวนการเลือกตั้งกลายเป็นหัวข้อที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะเมื่อเกิดคำถามเกี่ยวกับความโปร่งใสและประสิทธิภาพของหน่วยงานจัดการเลือกตั้ง ผศ.ดร.ธันยพร สุนทรธรรม ได้ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า เทคโนโลยีควรเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้การเลือกตั้งดีขึ้น รวดเร็วขึ้น และได้รับความเชื่อถือมากขึ้น

-ความเร็วและความแม่นยำ หัวใจสำคัญของเทคโนโลยี

ในประเทศที่มีประชากรจำนวนมากอย่างอินเดียหรือฟิลิปปินส์ การใช้ระบบ Manual หรือการนับด้วยมือนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย เพราะต้องใช้เวลานานหลายวันหรือหลายสัปดาห์ ผศ.ดร.ธันยพร ยกตัวอย่างว่า ฟิลิปปินส์เคยใช้เวลาถึง 6 สัปดาห์ในการประกาศผล แต่เมื่อเปลี่ยนมาใช้ระบบอัตโนมัติ กลับสามารถประกาศผลได้ภายในไม่ถึง 12 ชั่วโมง ความรวดเร็วนี้ช่วยลด "ช่วงเวลาแห่งความเปาะบาง" ที่มักจะเกิดข่าวลือและความไม่ไว้วางใจสะสมในหมู่ประชาชน

-เทคโนโลยีไม่ใช่ "ยาสารพัดนึก" แต่คือ "ตัวขยายผล"

มุมมองที่สำคัญที่สุดของ ผศ.ดร.ธันยพร คือการชี้ให้เห็นว่าเทคโนโลยีไม่ได้ทำให้ประชาธิปไตยดีขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่มันทำหน้าที่ขยายสิ่งที่มีอยู่เดิม

• หากระบบเดิมดีและน่าเชื่อถือ: เทคโนโลยีจะช่วยให้คนพอใจและเชื่อมั่นมากขึ้น

• หากระบบมีปัญหา: เทคโนโลยีจะกลายเป็น "Black Box" หรือกล่องดำ ที่ประชาชนไม่รู้กระบวนการภายในว่ามีการบิดเบือนข้อมูลหรือไม่ ซึ่งจะยิ่งทำให้เกิดการตั้งคำถามและลดทอนความไว้วางใจลงไปอีก

-การป้องกันการโกง: จากคูหาเลือกตั้งสู่สงครามไซเบอร์

เทคโนโลยีสามารถช่วยลดการ "สวมสิทธิ์" ได้ผ่านระบบ Biometrics (ชีวมิติ) เช่น การสแกนใบหน้า ม่านตา หรือลายนิ้วมือ เพื่อยืนยันตัวตน ซึ่งหลายประเทศในแอฟริกาได้นำมาใช้แล้ว อย่างไรก็ตาม ผศ.ดร.ธันยพร เตือนว่าเทคโนโลยีอาจไม่ได้ลดการโกงได้ 100% เพราะรูปแบบการโกงจะเปลี่ยนไปเป็นการ โจมตีทางไซเบอร์ การแฮกข้อมูล หรือการบิดเบือนข้อมูลระหว่างการประมวลผล แทน

-บริบทประเทศไทย: จุดแข็งดิจิทัลและอุปสรรคทางวัฒนธรรม

ประเทศไทยมีจุดแข็งเรื่องการก้าวเข้าสู่สังคมดิจิทัล เห็นได้จากการใช้งานแอปพลิเคชันอย่าง "เป๋าตัง" ที่แพร่หลาย แต่ในมิติการเมือง เรายังเผชิญกับปัญหา Fake News และ Echo Chamber (ห้องแห่งเสียงสะท้อน) ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพของข้อมูลและการตัดสินใจของประชาชน

ผศ.ดร.ธันยพร เสนอว่าในอนาคต หากเราสร้าง "วัฒนธรรมดิจิทัลทางการเมือง" และความเชื่อใจในรัฐได้สำเร็จ เราอาจเห็นการเลือกตั้งออนไลน์หรือการทำประชามติที่บ่อยขึ้น ซึ่งจะช่วยลดงบประมาณมหาศาล (เช่น งบเลือกตั้ง 7,000 ล้านบาท) และเปลี่ยนจากการเป็นประชาธิปไตยแบบตัวแทน ไปสู่การมีส่วนร่วมที่ใกล้ชิดขึ้น

ท้ายที่สุดแล้ว เทคโนโลยีเป็นเพียงแค่เครื่องมือ สิ่งที่ประเทศไทยต้องทำควบคู่ไปกับการนำเทคโนโลยีมาใช้คือ การลงทุนกับความโปร่งใสและการสร้างความรู้ให้กับประชาชน เพื่อให้เทคโนโลยีทำหน้าที่ส่งเสริมประชาธิปไตยได้อย่างแท้จริง บนพื้นฐานของความไว้ วางใจซึ่งกันและกัน